عراق برای توسعه یکجانبه میادین نفتی مشترک با ایران خیز برداشته است؛
مشارکت آری، رقابت نه

 دانش نفت: صدای پای تاخیر و تعویق در پروژه‌های نفتی‌مان دوباره طنین انداز شده است. پس از آنکه حدود یک دهه طول کشید تا عقب افتادگی ایران از قطر در ابر میدان گازی پارس جنوبی جبران و تولید گاز ایران و قطر در این میدان برابر شود، اینک از میادین مشترک با عراق اخبار ناخوشایندی به گوش می‌رسد، اخباری که ترجمان آن احتمالاً عقب ماندگی دوباره از کشور همسایه در توسعه و برداشت از میادین مشترک است.

این در حالی است که وزارت نفت در دولت یازدهم با تدوین مدل‌های جدید قراردادی تحت عنوان IPC کوشید شرکت‌های بین المللی نفتی را برای توسعه میادین مشترک پای قرارداد بیاورد. البته وزارت نفت در این امر موفق هم بود چه اینکه تقریباً در تمام میادین مشترک با این شرکت‌ها تفاهم نامه مطالعاتی به امضا رساند، اما با روی کار آمدن ترامپ و خروج ایالات متحده از برجام، اغلب شرکت‌های بین‌المللی نفتی، سودای رفتن کوک کرده و حاضر نیستند برای توسعه میادین نفتی ایران قدم جلو بگذارند. نمونه روشن ترک پروژه‌های نفتی ایران از سوی شرکت بین‌المللی، توتال فرانسه و البته نیامدن لوک‌اویل روسیه است که طرح‌های توسعه میادین نفتی ایران را پس از خروج آمریکا از برجام متوقف کرده‌اند!

اما نکته تأسف آور برای ما اینکه؛ عراق امضای قراردادهای جدید با شرکت‌های خارجی برای توسعه میادین نفتی در مرزهای ایران را آغاز کرده است.

نام عراق با اولین تحریم‌های نفتی ایران در اوایل دهه 90 خورشیدی ذهنمان را آزار می‌دهد، آنجایی که با تحریم نفت ایران، بشکه‌های نفت عراق جای بشکه‌های نفت ایران را در بازارهای جهانی گرفت و جالب و البته تأثر انگیز آنکه با امضای برجام در سال 94 همین عراق حاضر نبود جای بشکه‌های نفت اش را با ما عوض کند و مشتریان نفتی ما را پس دهد!

حالا صدای دلخراش عقب افتادگی از عراق در میادین نفتی مشترک با این کشور به گوش می‌رسد، در این باره سایت رسمی وزارت نفت عراق، یکشنبه ۱۳ خردادماه اعلام کرده که قرارداد اکتشاف و توسعه سه بلوک نفتی کلابات-کمر، خشم‌الاحمر-انجانه (هر دو در استال دیاله) و خضر المای (در استان بصره) را با شرکت الهلال امارات متحده عربی به امضا رسانده است. سایت رسمی وزارت نفت عراق همچنین می‌گوید که روز دوشنبه ۱۴ خرداد ماه نیز قرارداد توسعه میادین هویزه، نفت خانه و طرح توسعه میدان سندباد نیز با شرکت‌های چینی امضا شده است. آری! همه این میادین یا مشترک با ایران هستند و یا در مرز ایران قرار دارند.

بر اساس گزارش‌ها، هم اکنون دولت بغداد توسعه اکثر میادین مشترک نفتی با ایران همچون نفتخانه، بدره، مجنون، سندباد، فکه، اوقیراب، هویزه و بحر عمر را آغاز کرده است. این کشور در نظر دارد توسعه ۹ میدان و بلوک نفتی را به خارجی‌ها واگذار کند. این میادین در استان‌های بصره، میسان، مثنی، واسط و مناطق غربی استان دیاله واقع هستند. این کشور با جذب شرکت‌های خارجی، به‌ویژه روسیه، چین، اروپا و آمریکا طی سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۷ تولید روزانه نفت خود را از حدود ۱.۷ میلیون بشکه به ۴.۷ میلیون بشکه رسانده است، یعنی بیشتر از تولید 3.8 میلیون بشکه‌ای ایران! این در حالی است که لوک‌اویل روسیه که اخیراً طرح توسعه میادین نفتی ایران (آب تیمور و منصوری با بیش از ۳۰ میلیارد بشکه ذخایر درجای نفت) را متوقف کرده است، ماه گذشته اعلام کرد که تولید نفت عراق از میادین غرب قرنه را دو برابر افزایش خواهد داد و تا سال ۲۰۲۵ به ۸۰۰ هزار بشکه در روز خواهد رساند. این میادین نیز در استان دیاله، نزدیک به ایران (در مرز استان ایلام ایران) واقع هستند!

البته ایران نیز در بلوک غرب کارون که برخی از میادین آن مشترک با عراق است، فعالیت‌های پرتلاشی را برای توسعه یا افزایش تولید آغاز کرده است، اما منابع ناکافی و عدم حضور شرکت‌های بین المللی و تکنولوژی‌های نوین، عملیات توسعه این میادین را کند کرده است. در برهه کنونی، تنها شرکت‌های چینی در دو میدان یادآوران و آزادگان شمالی این بلوک حضور دارند. این در حالی است که طرح توسعه میدان آزادگان جنوبی با شرکت «سیان پی سی» چین سال‌ها پیش به خاطر تعلل در آغاز توسعه پروژه لغو شد و شرکت‌های ایرانی، عملیات توسعه آزادگان جنوبی را به تنهایی به پیش می‌برند. این در حالی است که ذخایر در جای نفتی این بلوک در خاک ایران، شامل میادین آزادگان (شمالی و جنوبی)، یاران (شمالی و جنوبی) و یادآوران حدود ۶۴ میلیارد بشکه است، که رقم قابل توجهی است.

به باور نگارنده، اگر بتوانیم با دیپلماسی و گفتگوهای اثربخش، ایده مشارکت به جای رقابت در میادین نفتی مشترک ایران و عراق را به درستی برای طرف عراقی تبیین و جا بیاندازیم، بی تردید نتایج آن برای هر دو کشور سودمند خواهد بود چه اینکه در تولید صیانتی و افزایش ضریب برداشت، هر دو کشور سهیم بوده و کمترین آسیب به موجود زنده‌ای به نام میدان مشترک وارد نخواهد شد. این مهم را به این دلیل ذکر می‌کنم که روابط سیاسی ایران و عراق پس از فروپاشی حکومت صدام همواره در بهترین شرایط خود بوده و حتی عراقی‌ها بابت عراق پس از صدام و به ویژه بیرون راندن داعش از کشورشان به ما بدهکار و مدیون‌اند. بنابراین برای تجویز و تبیین نسخه مشارکت به جای رقابت با عراق هنوز دیر نشده است.

نگارنده بر این ایده پافشاری می‌کند، چه اینکه علاوه بر روابط عالی سیاسی، دیپلماسی انرژی ایران و عراق هم در بالاترین سطح خود قرار دارد. شاهد این مدعا، سوآپ نفت خام کرکوک عراق به ایران است که به تازگی و با حل شدن مسائل لجستیکی از روز یکشنبه، ۱۳ خردادماه آغاز شده است. در مقوله گاز هم این روابط مثالزدنی است چه اینکه صادرات گاز به بغداد با روزانه ۱۸ میلیون متر مکعب آغاز شده و به زودی صادرات گاز به بصره نیز در دستور کار ایران قرار خواهد گرفت.

 

جمعه 18 خرداد ماه 1397
امانت داری و اخلاق مداری
استفاده از این مطلب فقط با ذکر منبع مجاز است.