اعلام خبر كشف ذخاير هيدروكربوري در درياي خزر علاوه بر آنكه موفقيت بزرگي براي شركت ملي نفت ايران و شركت نفت خزر به عنوان نماينده تامالاختيار شركت نفت در اين عرصه محسوب ميشد، براي شركت حفاري شمال هم كه بزرگترين و مهمترين پيمانكار شركت نفت خزر است رويدادي خوش و فرخنده بود. چرا كه شركت حفاري شمال مسووليت حفاري در درياي خزر را توسط سكوي نيمه شناور ايران اميركبير بر عهده داشت و براي نخستين بار بود كه يك شركت ايراني، حفاري در چنين عمقي از دريا را تجربه ميكرد. اكنون شركت حفاري شمال كه مديريت آن را مهندس هدايت ا... خادمي بر عهده دارد، تنها شركت حفاري بينالمللي ايراني است كه حفاري در آبهاي عميق را هم به كارنامه تجربيات خود اضافه كرده است. در صبح يكي از روزهاي سرد زمستان به دفتر مركزي شركت حفاري شمال رفتيم تا با مهندس خادمي درباره شرايط حفاري در درياي خزر صحبت كنيم و از برنامههاي اين شركت بپرسيم. خادمي متولد سال 1338 در شهرستان ايذه در استان خوزستان، داراي مدرك كارشناسي ارشد رشته مكانيك است و پس از سالها فعاليت در گروه ملي صنعتي فولاد ايران، از سال 1367 وارد شركت ملي حفاري ايران شد و مسووليتهاي مختلفي را تا سطح عضو اصلي هيات مديره و معاون مدير عامل شركت ملي حفاري ايران تجربه كرد. او پس از سالها فعاليت در صنعت نفت، اكنون مديرعامل شركت حفاري شمال است.
مديريت و راهبري دستگاه فوق مدرن نيمه شناور اميركبير كه حفاري در آبهاي عميق درياي خزر را بر عهده داشت و سرانجام با موفقيت به ذخاير گازي دريا رسيد به عهده شركت حفاري شمال بود. اگر موافق باشيد، از ويژگيهاي فني دستگاه و همچنين حفاري در درياي خزر صحبت خود را آغاز كنيم؟
راهاندازي نهايي دستگاه فوق مدرن نيمه شناور اميركبير توسط شركت حفاري شمال صورت گرفت و مديريت و راهبري آن را نيروهاي بومي ايراني در آبهاي عميق منطقه به عهده داشتند. اين دستگاه نيمه شناور، دستگاه مدرني است كه وزن خشك آن بدون سوخت و آب و كالا، حدود14 هزار تن است و ميتواند براي مصارف خود و ماشين آلات مربوطه، 12 مگاوات برق توليد كند. اين دستگاه براي حفاري، تا عمق 1030 متري آب مستقر ميشود. البته براي حفاري در آبهاي عميق به جز سكوي نيمه شناور، به تجهيزات زير دريايي ديگري هم نياز داريم. يكي از آنها ROV يا ماشين كنترل از راه دور براي عمليات زيرآبي است كه مصارف مختلفي دارد. اين دستگاه در سال 1950 ميلادي توسط ارتش كشورهاي پيشرفته به كار گرفته شد كه البته كوچكتر از نوع فعلي بود. وظيفه اين دستگاه، شناسايي در كف دريا است و اگر ابزار و امكانات در كف دريا باشد توسط يك ربات بالا ميآيد. در صنايع مختلف هم كاربرد دارد. كشتي تاريخي تايتانيك توسط چنين دستگاهي شناسايي شد و تجهيزات درون آن را از عمق آب خارج كردند. اين دستگاه به عنوان مينروب در كف دريا و همچنين براي لولهگذاري در كف دريا هم مورد استفاده قرار ميگيرد. براي كارهاي علمي و پژوهشي هم از اين دستگاه استفاده ميشود ولي ابزار و امكانات آن براي كارهاي علمي و تحقيقاتي متفاوت است و به عنوان مثال براي انجام كارهاي پژوهشي، ابزارهاي تست و نمونهگيري دارد.ROV شامل موتورهاي جهت دهنده، شاسي آلومينيومي، كابلهاي برق و ژنراتور، چنگكهاي مورد نياز و كلا ربات است كه به كف دريا ميرود و با كمك دوربين و پروژكتور، همزمان هم اطلاعات و هم تصاوير را ارسال ميكند و هم از مركز فرمان ميگيرد. البته پيشرفت اساسي ROV در صنعت نفت بود چون امكان ورود غواص در آبهاي عميق وجود ندارد.
ويژگيدستگاه ROV مورد استفاده توسط شما در درياي خزر چه بود؟
دستگاه ROV كه ما آن استفاده ميكنيم يكي از پيشرفته ترين دستگاهها است كه 38 تن وزن دارد و مشابه آن را در خاورميانه نداريم. ما با كمك اين دستگاه در عمق 752 متري درياي خزر حفاري كرديم. بيش از نيمي از آبهاي اقيانوسها در كره زمين بيش از 3000 متر عمق دارند و براي كسب اطلاعات در اين عمق زياد نياز به اين گونه دستگاهها هست.در اين عمق زياد، فشار زيادي وجود دارد و به دليل عدم امكان شناسايي درياهاي با عمق بيشتر، بخش زيادي از درياهاي عميق شناسايي نشده اند. در صورت عدم استفاده از دستگاههاي ROV، حفاري منحرف ميشود و روي تاقديس قرارنميگيرد اما ROV فرمان ميگيرد تا لوله حفاري را بگيرد.
درخبرها داشتيم كه يك دستگاه حفاري دريايي خريداري كردهايد. در اين مورد كمي توضيح ميدهيد؟
دكل حفاري دريايي پايهدار سحر 1 روز 10 دي ماه 1390 وارد جزيره كيش شد. با توجه به شدت گرفتن تحريمها اين نگراني وجود داشت كه در مسير ورود اين دكل به ايران مشكلي ايجاد شود اما خوشبختانه دكل حفاري دريايي سحر1 دارد آبهاي ايران شد و اين امر باعث خوشحالي مسوولان شد چرا كه هم نياز زيادي در كشور به دكلهاي حفاري دريايي داريم و هم به اين دليل كه بعد از 28 سال اين اولين دستگاه حفاري ملكي دريايي است كه وارد ايران شده و باعث شد طلسم ورود دكل حفاري دريايي ملكي به ايران شكسته شود. اين باعث ميشود كساني كه فكر ميكردند خريد و ساخت و ورود دكل حفاري دريايي به كشور مشكل است به اين باور برسند كه چندان مشكل نيست. اولين دكل حفاري دريايي ملكي وارد كشور شد كه در اختيار شركت پتروپارس به عنوان كارفرما قرار ميگيرد. دستگاه دوم هم در حال ساخت است كه آن هم دريايي است و تا 8 ماه آينده تكميل خواهد شد. يك دستگاه خشكي هم درگمرك در حال ترخيص داريم كه در اختيار شركت نفت مناطق مركزي قرار ميگيرد.
با جلساتي كه با جناب وزير داشتيم، ايشان قول مساعدت دادهاند تا ما دكلهاي ديگري وارد كنيم. قرار شده ما پيشنهادات خود را در مورد انعقاد قرارداد 2دستگاه حفاري دريايي ديگر را خدمت وزير ببريم تا اگر تاييد شد دستور عقد قرارداد صادر شود. به هر حال نياز كشور براي دستگاه حفاري دريايي بسيار زياد است. براي خريد 4 دستگاه حفاري خشكي ديگر هم در حال مذاكره هستيم. در مورد دكلهاي دريايي، به جز سحر 2 كه در حال ساخت است، در حال مذاكره هستيم تا احتمالا تا اواسط سال آينده يا نيمه دوم سال آينده، 2دكل ديگر هم وارد كنيم.
براي خدمات فني حفاري تامين و تجهيزات جانبي چه كردهايد؟
ما در بخشهاي مختلف خدمات فني حفاري كمبودهايي داشتيم كه خوشبختانه امسال خدمات حفاري جانبي را تكميل كرديم. بنابراين به جز دستگاه كول تيوبينگ كه در حال تلاش براي وارد كردن آن هستيم سرويسهاي جانبي حفاري تكميل ميشود تا خدمات لازم را ارائه دهيم. ما اكنون به تنها شركت حفاري بينالمللي ايران تبديل شده ايم. در تركمنستان، دستگاه ايران خزر، حفاري سي امين حلقه چاه را تكميل كرده و ما بين شركتهاي پيمانكار روسي و چيني موفقترين شركت هستيم. ما در تركمنستان در 4 سال گذشته هيچ حادثهاي نداشتهايم ودستگاه ايران خزر به عنوان دستگاه نمونه انتخاب شده است و به همين دليل قرارداد ما با كارفرما به طور روتين تمديد ميشود.
براي تامين بودجه مورد نياز براي خريداري دكلها به ويژه دكلهاي حفاري دريايي كه هزينه بالايي دارند چه ميكنيد؟
كمك اصلي را وزارت نفت ارائه ميدهد چون هم قرارداد طولاني مدت ميدهد و هم بخشي را به عنوان پيش پرداخت انجام ميدهد و بقيه را از طريق منابع خودمان يا از طريق فاينانس يا بانكها تامين ميكنيم. ما اگر 30 يا 40 درصد كل هزينه دكل حفاري را بتوانيم به سازنده بدهيم او حاضر ميشود دكل را بدهد و بقيه پول را بعداَ بگيرد. در مورد دكل حفاري دريايي سحر1، 20 درصد از مبلغ قرارداد را در ابتدا پرداخت كرديم، وقتي آماده شد 40 درصد پرداخت كرديم و وقتي دكل، سوار شناور شد 40 درصد باقيمانده را داديم. اين روش خوبي است، اما براي ساخت. اما الان ما سراغ دكلهاي ساخته شده ميرويم. بعضي فروشندگان، دكل حفاري را با سود مشترك به صورت اقساطي ميدهند كه براي دكلهاي دريايي ظر ف 3 سال و براي دكلهاي خشكي بين 1 تا 5/1 سال است. روشهاي مختلف بستگي به منابع مالي دارد.
در مورد دكلهاي حفاري دريايي سحر 1 و 2 بانك ملت به ما كمك كرد. اكثر دستگاههاي حفاري دريايي در ايران ملكي نيست و اجاره 3 سال يكي از اين دستگاهها، معادل كل هزينه خريد يك دستگاه است كه اگر خريداري كنيم تا 60 سال هم ميتواند براي ما كار كند.
الان شما چند دكل حفاري داريد؟
9 دكل حفاري خشكي و 2 دكل حفاري دريايي كه در مجموع 11 دكل ملكي است. يك دكل در حال ساخت ملكي دريايي هم داريم. ضمن اينكه مديريت راهبري سكوي نيمه شناور اميركبير هم بر عهده ماست. به سمتي حركت ميكنيم كه به بزرگترين شركت حفاري در دريا تبديل شويم كه البته از لحاظ ملكي، بزرگترين هستيم.
تحريمها چه تاثيري در خريد دكلهاي حفاري داشته است؟
تحريمها كهنمي توانيم بگوييم تاثيري نداشته اما نتوانسته مشكلات جدي ايجاد كند چرا كه از زماني كه ما در صنعت نفت بودهايم هميشه مشكل تحريم را داشته ايم؛ با اين تفاوت كه مدتي شديدتر ميشود و مدتي كمتر. ما در اين مدت ياد گرفتهايم كه چگونه از كانالهاي رسمي نرويم و تحريمها را دور بزنيم. در سخت ترين شرايط تحريم و در شرايطي كه كمتر كسي اطمينان داشت، تحريمها را دور زديم و دكل حفاري دريايي سحر 1 را به كشور آورديم. براي ورود اين دكل به كشور، حتي براي سوختگيري در سريلانكا و سنگاپور هم ترديد داشتيم. قرارداد حمل با حمل كننده داشتيم اما او گفتنمي آيد و ما دكل را ابتدا به يكي از كشورهاي همسايه برديم. به هر حال تحريم، توسعه را كند ميكند و بايد پول اضافهاي براي دور زدن تحريمها بدهيم اما تحريمها نتوانسته مشكل جدي ايجاد كند.
وضع سهام حفاري شمال در بورس چطور است؟
امسال مجمع برگزار كرديم و در تيرماه 31 درصد سود به سهامداران پرداخت كرديم.
آينده حفاري را در ايران چگونه ميبينيد؟
اگر بخواهيم روند خوبي براي توسعه صنعت نفت داشته باشيم به 20 دستگاه حفاري دريايي ديگر در كشور نياز داريم. در خشكي وضعيت بهتري داريم. مثلا در پارس جنوبي بايد بررسي كنيم كه چند حلقه چاه از قطر عقب هستيم و بايد ظرف 3 سال اين كمبود را جبران كنيم. هر دستگاه حفاري دريايي اگر خوب كار كند سالي 3 الي 4 چاه حفر ميكند. بايد ارزيابي كنيم چه تعداد دستگاه بايد بياوريم كه نياز ما را برآورده كند كه اينها بستگي به بودجهاي دارد كه در نفت به اين بخش تخصيص مييابد.