شرايط جديد بين المللي و تحريم هاي اعمال شده عليه صنايع نفت و پتروشيمي ايران ما را با شرايطي مواجه ساخته كه بازنگري در برنامههاي راهبردي شركت هايي مانند پتروشيمي را به يك اولويت تبديل كرده است. لذا اين تصميم بر عهده مديران و برنامه ريزان فعلي پتروشيمي است كه با توجه به شرايط جديد در طرح هاي برنامه ريزي شده، آينده خصوصي سازي و برنامه هاي توسعه اي آن تجديد نظر كنند يا اينكه بر سياق سابق عمل كرده، علاوه بر برنامه هاي قبلي به طراحي برنامه هاي جديد از جمله برنامه ششم توسعه پتروشيمي نيز بپردازند. در حال حاضر يك سوال قابل طرح اين است كه برنامه راهبردي پتروشيمي و افق هاي بالايي كه كه براي آن ديده شده بود تا چه حد قابل تحقق است.
به طور خلاصه برخي از اهداف پتروشيمي براي برنامه پنجم عبارت بوده اند از:
- رسيدن به ارزش محصولات قابل فروش برابر 20 ميليارد دلار و حداقل 80 درصد مالكيت خصوصي در پتروشيمي با اجراي اصل 44
- دست يابي به توليد حداقل 12 ميليون تن توليد اتيلن در سال 1394
- دست يابي به توليد حداقل 10 ميليون تن محصولات پليمري در سال 1394
- دست يابي به توليد حداقل 5/8 ميليون تن اوره در سال 1394
- دست يابي به توليد حداقل 5/7 ميليون تن متانول در سال 1394
- دست يابي به توليد حداقل 4 ميليون تن آروماتيك BTX(بنزن، تولوئن، زايلين) در سال 1394
بر همين اساس خوراك هاي مورد نياز براي رسيدن به چشم انداز عبارت بوده اند از: - تامين سالانه تا 10 ميليون تن اتان
- تامين روزانه 183 ميليون متر مكعب گاز طبيعي
- تامين روزانه 315 هزار بشكه مايعات گازي NLG
- تامين روزانه 400 هزار بشكه ميعانات گازي)CONDENSATE (
همچنين قرار بود تا افق چشم انداز سال 1404 با برخورداري از اين خوراك ها و انجام 50 ميليارد دلار سرمايه گذاري، توليد محصول نهائي پتروشيمي به 126 ميليون تن در سال و ارزش محصولات نهائي آن به 52 ميليارد دلار در سال برسد كه سهم پتروشيمي از كل توليد خاورميانه را به 34 درصد برساند.
نياز به 50 ميليارد دلار سرمايه گذاري رقمي است كه مديرعامل پتروشيمي در همايش اخير فرصت هاي سرمايه گذاري نيز به آن اشاره كرده است. اما چالش هاي موجود در مسير توسعه پتروشيمي، بازنگري در برنامه هاي تدوين شده چشم انداز را ضروري نشان مي دهد. مشكلاتي مانند نوسان هاي قيمت محصولات پتروشيمي، تاخيرهاي موجود در اجراي پروژه ها، مشكلات مربوط به قيمت و خوراك دريافتي مجتمع هاي توليدي و مخصوصا كمبود منابع فاينانس خارجي يا تامين ارز مورد نياز از صندوق ذخيره ارزي مواردي هستند كه توسط مسئولان پتروشيمي عنوان شده و به نظر مي رسد به آساني قابل چشم پوشي نيستند. در كنار اين عوامل تحريم مشخص صنايع پتروشيمي مي تواند به معناي افزوده شدن گره ديگري بر مشكلات قبلي باشد نكته قابل توجه اين است كه صنايع پتروشيمي در طول برنامه هاي پنج ساله سوم و چهارم توسعه و اوج شكوفائي اين صنعت نيز هرگز قادر نبوده سالانه بيش از 5/2 تا 3 ميليارد دلار جذب سرمايه داشته باشد. در واقع اين حداكثر ظرفيت موجود براي جذب سرمايه در اين صنعت بوده است. و اگر دولت عليرغم تمامي تحريم هاي اعمال شده سالانه رقمي بين 5/1 تا 2 ميليارد دلار را براي ادامه توسعه اين صنعت اختصاص مي داد هرگز دغدغه اي از بابت تاخير طرح ها به وجود نميآمد. اما شرايط فعلي به گونه اي است كه بيشتر از برنامه ريزي براي جذب سرمايه گذاري آن هم از نوع خارجي بايد به فكر راهكارهاي ديگري باشيم. يك راهكار ممكن در شرايط فعلي استفاده ا حداكثر ظرفيت موجود در مجتمع هاي توليدي است . اشاره مدير كنترل توليد و حتي مدير عامل پتروشيمي به خالي بودن حدود 30 درصد از ظرفيت اسمي مجتمع هاي پتروشيمي موضوعي نيست كه به آساني قابل چشم پوشي باشد. و بايد راه حل اجرائي مناسبي براي آن پيش بيني شود. برهمين اساس و با توجه به گزارش هاي قبلي ارائه شده مبني بر سرمايه گذاري 30 ميلياردي دلاري طي دهه گذشته مي توان چنين عنوان كرد كه عملا 9 ميليارد دلار از اين سرمايه گذاري قبلي اين صنعت در مدار توليد قرار نداشته يا بهره برداري لازم از آن صورت نمي گيرد. نكته مهم اين است كه در شرايط فعلي به توليد رساندن اين حجم سرمايه گذاري انجام شده قبلي به هيچ وجه نيازمند ساخت يا واردات تجهيزاتي نيست كه تامين آن مشمول تحريم باشد. لذا يك هدف بزرگ براي مقابله در برابر تحريم بايد پر كردن 30 درصد ظرفيت اسمي خالي باشد. مديرعامل پتروشيمي در گفتگوهاي قبلي خود با رسانه ها با اشاره به مشكلات موجود از جمله عوامل اصلي ظرفيت خالي ماندن توليد و ظرفيت نصب شده را 25 درصد مربوط به كمبود خوراك، 25 درصد مربوط به نارسايي در فن آوري هاي موجود، 30 درصد مربوط به معايب ساخت تجهيزات و 20 درصد مربوط به مواردي مانند نارسايي در امور آموزشي ذكر كرده بود. بر همين اساس مسئولان پتروشيمي بايد با مجموعه شركت گاز به توافقي برسند كه اين 25 درصد كسري خوراك به طور كامل مرتفع شده و دغدغه اي از بابت كمبود خوراك وجود نداشته باشد. همچنين ضعف موجود در فن آوري و معايب مربوط به ساخت تجهيزات كه مديرعامل پتروشيمي به ترتيب 25 و 30 درصد از دلايل خالي بودن ظرفيت واحدهاي توليدي را ناشي از آنها دانسته مشكلاتي هستند كه ايشان مسئوليت رفع آنها را بايد از بخش خصوصي فعال در اين حوزه بخواهد. رشد خوداتكائي صنعتي و رسيدن بخش خصوصي كشورمان به قابليت رقابت و يا شراكت با شركت هاي بين المللي طي سال هاي پس از انقلاب به طور مشخص ناشي از اعتماد مديران آن زمان مجموعه نفت به اين توانمندي ها بوده است. بسياري از مديران گذشته دولتي اكنون مسئوليت شركت هاي تخصصي بخش خصوصي در حوزه نفت را عهده دار بوده و قادرند تعهد رفع نقص و ضعف موجود در اين دو بخش را تقبل نموده آن را مرتفع نمايند. صنايع پتروشيمي نه تنها بايد به آنان اعتماد كند بلكه بايد مصرانه از آنها بخواهد در جهت رفع اين دو نقيصه وارد عمل شده تاثير اين دو عامل موثر در كاهش توليد را به حداقل برسانند.
از سوي ديگر 20 درصد نارسائي موجود در امور آموزشي به ضعف موجود در سيستم اداري پتروشيمي باز مي گردد. ضعفي كه برطرف نمودن آن قطعا به اين سادگي نخواهد بود. يك دليل آن كشمكش داخلي براي تشكيل هلدينگ است كه شايد بزرگ ترين عامل بي انگيزگي در ميان كاركنان باشد. هلدينگي كه تعداد بسيار كمي داوطلب دارد و دلايل انتقال تعدادي از كاركنان و باقي ماندن گروهي ديگر در مجموعه حاكميتي كمترين مبناي تخصصي را دارد. سيستم آموزش پتروشيمي و كل سازمان اين مجموعه نيازمند يك بازنگري اساسي است. بازنگري و تحولي كه براي برگزاري دوره هاي آموزشي به ويژه دوره هاي عملياتي خارج از كشور اصل بر انتخاب و اعزام كساني باشد كه ادامه حيات و افزايش توليد پتروشيمي بطور مشخص با حضور آنان طراوت و شادابي لازم را داشته و به برطرف شدن 20 درصد عامل كاهش توليد بينجامد. يك عامل مهم ديگر حفظ نيروهاي انساني موجود در كل مجموعه پتروشيمي است نيروهائي كه براي تربيت وآموزش هر يك از آنان طي سال هاي گذشته ميليون ها تومان يا حتي دلار توسط پتروشيمي هزينه شده است. نبايد اجازه داد اين نيروهاي تخصصي و مديران كارآمد مورد بي مهري قرار گرفته كنار زده شوند. زيرا براي افرادي مانند آنان هميشه جا هست ولي جايگزين كردن آنها توسط پتروشيمي كاري است كه نه در زمان كوتاه ممكن و نه در شرايط فعلي به قابل اجراست. نكته آخر اينكه براي كساني كه با صنعت پتروشيمي وارد عرصه كار و زندگي شده اند،موفقيت و سربلندي پتروشيمي يك موفقيت و سربلندي خانوادگي محسوب مي شود. لذا مطالب و راهكارهاي پيشنهادي از سوي آنان را بايد به عنوان نظري دلسوزانه در جهت رفع مشكلات ارزيابي كرد. اين گونه مي توان مجموعه اي از نظرات كوچك و بزرگ از سوي كساني را در اختيار داشت كه هريك آنها مشكلات را طي سال هاي عمر تجربه كرده و اگر پيشنهادي مي دهند اميد به بهبود دارند.