گاز منبع اصلي و خوراك مورد نياز براي توليد محصول در اكثر واحدهاي پتروشيمي مي باشد.
به عبارتي نبايد اين نكته مهم را از نظر دور داشت كه اساس شكل گيري بخش عمده اي از طرح هاي پتروشيمي در منطقه عسلويه و اصولا راه اندازي طرح هاي بزرگي مانند خط لوله اتيلن غرب و مركز براي انتقال گاز استحصال شده از ذخائر پارس جنوبي فراتر از رسيدن به يك نوع برابري در برداشت از ميادين مشترك با همسايه قطري، ايجاد ارزش افزوده بالاتر از مشتقات نفت و گاز بوده است. نكته اي كه بارها در صحبت هاي مسئولين كشور مبني بر خودداري از خام فروشي نفت و گاز به آن پرداخته شده است. خوراك گاز ارزان و فراوان يكي ار مهم ترين مزيت هائي بوده كه در مذاكرات مسئولين پتروشيمي و طي سال ها تبليغات صورت گرفته براي جذب سرمايه گذاري بر آن تاكيد شده است. خوراكي كه مدتهاست به دليل مشخص نبودن قيمت نهائي آن و عدم امكان تعيين فرمولي براي محاسبه قيمت، تقريبا تمام طرح هاي مشاركتي پتروشيمي با شركاي خارجي را معطل نگاه داشته است. بايد ديد از محل اين بلاتكليفي قيمت گاز، پتروشيمي ايران تاكنون چه هزينهاي متحمل شده و پس از اين نيز با فرمول جديدي كه ظاهرا قرار است مبناي محاسبه شركت گاز براي تحويل آن به مجتمع هاي پتروشيمي باشد واحدهاي پتروشيمي و مخصوصا بخش خصوصي كه سال هاست سنگ حضور آنها در صنعت نفت كشور را به سينه مي زنيم چگونه خواهد توانست براي سرمايه گذاري در پتروشيمي تشويق شوند؟ وقتي قرار است توسعه نفت و پتروشيمي كشور از طريق مشاركت بخش خصوصي صورت بگيرد بايد مشوقها و مزيت هائي داشته باشيم تا به اتكاي آن سرمايه هاي بخش خصوصي را به اين سو هدايت كنيم. اين پرسش را مسئولين نفت و پتروشيمي كشور بايد پاسخگو باشند كه آيا نرخ جديد گاز را مي توان يك مزيت به شمار آورد يا خير؟ و با نرخ اعلام شده چه امتياز خاصي وجود دارد تا به اتكاي آن بتوانيم اميدوار باشيم سرمايه هاي داخلي و خارجي به جاي كمك به رشد و توسعه پتروشيمي ايران از طرح هاي در دست اجراي كشورهاي همسايه سر در نياورند؟
فرمول اعلام شده براي محاسبه قيمت خوراك گاز:
بنا بر تصميم نمايندگان ويژه رئيس جمهور در امور نفت كه در جلسه مورخ 8/9/1389 اتخاذ شده است، وزارت نفت مكلف است براي اجرايي كردن قانون هدفمند كردن يارانه ها در صنعت پتروشيمي ، قيمت خوراك (گاز طبيعي) واحدهاي پتروشيمي را به ازاي هر متر مكعب در سال اول (سال پايه) 29% قيمت سبد صادراتي و براي سالهاي آتي، بر اساس فرمول هاي زير به گونه اي تعيين نمايد كه سالانه 4% اضافه شود و در پايان سال دهم به 65% برسد:
1- فرمول سبد گاز صادراتي:
(0.215* poil )jcc(- 0.118Pnatural gas = )
فرمول گاز طبيعي در سال پايه (1389:)
0.29 ( *0.215 * poil )jcc( - 0.118Pnatural gas = )
Pnatural gas= قيمت گاز طبيعي سبد صادراتي ($MMBtu/)
poil jcc(= ) ميانگين قيمت سبد نفت خام وارداتي ژاپن ($bbl/)
2- قيمت گاز اتان:
وزارت نفت مكلف است قيمت گاز اتان را به ازاي هر تن در سال اول(پايه) 145.11 سنت تعيين نمايد و براي سالهاي آتي بر اساس فرمول زير تعيين كند.
1.3* 7.9* 1.8 Pcr = pnatural gas *
ضريب 1.8 = نسبت ارزش حرارتي اتان به متان در حجم يكسان
ضريب 7.9 = ضريب تبديل واحد سنت / متر مكعب به دلار در هر تن
ضريب 1.3 = تامين هزينه استحصال اتان از گاز طبيعي
3- قيمت گذاري خوراك گاز شيرين و ترش (ميادين مشترك ) واحدهاي LNG:
قيمت گاز شيرين (ميادين مشترك)
2.1855 * pjcc - 0.11131 Psweet gas - LNG feed =
قيمت گاز ترش(ميادين مشترك)
2.5225 * pjcc - 0.11131 Psour gas - LNG feed =
قيمت گاز شيرين و ترش (ميادين مستقل)
Pi - LNG = Pd - LNG + K
Pi - LNG= قيمت گاز طبيعي خوراك واحدهاي LNG(( ميادين مستقل گازي (سنت / متر مكعب)
Pd - LNG= قيمت گاز طبيعي خوراك واحدهاي LNG(( ميادين مشترك گازي (سنت / متر مكعب)
K= قيمت در نظر گرفته شده به ازاي بهره برداري از ميادين مستقل (سنت / متر مكعب)
تبصره 1 : تغييرات قيمت هاي فوق تا -+( 15)% توسط وزير نفت انجام مي شود و بيش از آن در كارگروه مربوطه مطرح مي شود.
تبصره 2: چنانچه سرمايه گذار در بخش بالادست سرمايه گذاري نمايد ، امكان تخفيف (5)% بيش از ميزان ذكر شده در تبصره 1 را خواهد داشت.
4- فرمول محاسبه گاز غني
گاز غني شامل تمام اجزا از 1-C5C و S1H همراه با ناخالصي هاي غير قابل استفاده مي باشد.
(5*PC5+WC4*PC4+WC3*PC3+WC2*PC2+WC1* PC1P feed = A * )WC
P feed= قيمت فروش گاز خوراك بر حسب دلار هر تن
W= درصد وزني هر يك از هيروكربورها در توليدات استحصال شده
P= قيمت هر يك از هيدرو كربورها بر حسب دلار هر تن
A= هزينه هاي مترتب بر شيرين سازي و جداسازي اجزا گاز غني ( دلار هر تن ) به شرح زير محاسبه ميگردد:
الف) در صورت تحويل گاز متان به شبكه سراسري ، قيمت (1C) ، برابر صفر و ضريب A ، براي قيمت نفت هر بشكه تا 90 دلار و 90 دلار به بالا به ترتيب 0.45 و 0.55 قرار داده مي شود.
ب) ميزان ضريب A براي پتروشيمي رازي و خارك به ترتيب برابر با 82.3% و 52.8% محاسبه گرديده كه بنابراين قيمت گاز طبيعي در سال پايه براي هر يك از مجتمع هاي مذكور به ترتيب معادل 4.15 و 9.5 سنت/ متر مكعب خواهد بود.
ج) ارقام مذكور در ابتداي هر سال توسط وزارت نفت اعلام خواهد شد.
د) در هر يك از مجتمع هايي كه فرمول فوق مورد استفاده قرار مي گيرد ، در صورت عدم توليد هر يك از محصولات ياد شده ، درصد وزني آن ماده ، صفر در نظر گرفته مي شود.
5- در ابتداي هر سال با توجه به قانون هدفمند كردن يارانه ها در صورت نياز ، بازنگري در خصوص قيمت خوراك طرح هاي پتروشيمي و پالايشي با پيشنهاد وزير نفت و تصويب كارگروه مربوطه انجام مي شود.