با توسعه فناوري هاي روزآمد جهان، تحولاتي مهم و مؤثر در معاملات بورس ايجاد شده است كه معاملات آن لاين يكي از اثرگذار ترين آن هاست. در اين خصوص شايان ذكر است كه دسترسي سريع، آسان و مطمئن سرمايه گذاران به سيستم هاي معاملات بازارهاي اوراق بهادار همانند بورس اوراق بهادار و فرابورس از طريق معاملات آنلاين محقق مي شود. اين بدان معني است كه ارتباط برخط هميشه و در همه جا و حتي از طريق اينترنت و تلفن هاي همراه ميسر است.
بي ترديد از اين منظر انتظار پشت خط تلفن هاي مشغول ديگر معناي خود را از دست مي دهد و همچنين امكان رخداد خطا كاهش مي يابد، زيرا معامله برخط از ارتباط شفاهي با كارگزار در محيطي كه اغلب بسيار شلوغ است مبراست. گفتني است با به كارگيري فن آوري معاملات آن لاين، سرمايه گذار بدون مراجعه به كارگزاري و بانك، مي تواند سفارش هاي خريد و فروش اوراق بهادار و دريافت و پرداخت وجوه را به سرعت انجام دهند.با بذل نگاهي دقيق به چرخه الكترونيك داده ها در فرآيند معاملات آنلاين بايد گفت: در معاملات آنلاين تمام عملياتي كه در روش سنتي و روش معاملات اينترتي اوراق بهادار به صورت دستي و دخالت نيروي انساني انجام مي شود، مكانيزه شده و همه امور با استفاده از بسترهاي امن مخابراتي در كسري از ثانيه انجام مي پذيرد.بر اساس اعلام نظرات كارشناسان حوزه بورس و سرمايه، معاملات آنلاين به فعاليت هايي اطلاق مي شود كه در آن سرمايه گذاران به طور مستقيم سفارش هاي مبادله اوراق بهادار را از طريق كانال هاي ارتباطات الكترونيكي شامل اينترنت و تلفن همراه وارد مي كنند. جاي ترديد نيست كه اين فرآيند به طور كامل خودكار بوده و سفارش ها به صورت خودكار به سيستم معاملاتي بورس اوراق بهادار يا فرابورس براي انجام معامله ارسال مي شود. در ايران، در روش هاي سنتي خريد و فروش اوراق بهادار، كه تقريباً از زمان آغاز به كار بورس تهران مرسوم بوده است، سرمايه گذاران با مراجعه حضوري به شركت هاي كارگزاري سفارش خريد يا فروش خود را با پر كردن فرم هاي كاغذي به كارگزار اعلام مي كنند. ذكر اين نكته ضروري است كه پيش از اين مشتري بايد وجوه نقدي براي خريد اوراق بهادار را با مراجعه به بانك، به حساب كارگزاري واريز نمايد و فيش واريزي را به رويت كارگزار برساند. همچنين امكان سفارش تلفني براي بعضي از مشتريان وجود دارد اما با توجه به ريسك بالاي سفارش هاي تلفني، معمولاً اين امكان در اختيار همه مشتريان در روش سنتي وجود ندارد. بر اين اساس تمام مراحل از جمله مراجعه براي ارائه سفارش خريد و فروش، مراجعه به بانك براي واريز وجه، ارائه فيش بانكي به كارگزار، استعلام كارگزار از بانك براي اطمينان از وصول وجه، دسته بندي و ارسال فيزيكي سفارش ها به سيستم معاملات و ارائه صورت حساب به مشتري به صورت كاملاً دستي و با صرف وقت زياد صورت مي گيرد. از آنجايي كه زمان عامل تعيين كننده اي در بازار سرمايه است، بنابراين اكنون اين روش در شركتهاي كارگزاري كمتر استفاده مي شود. بنابراين با توجه به توسعه كاربرد فناوري اطلاعات سعي شد تا آنجا كه امكان دارد برخي از مراحل به صورت الكترونيكي انجام شود. بدين ترتيب با هدف توسعه كاربرد فناوري اطلاعات در بازار سرمايه معاملات اينترنتي به بازار سرمايه معرفي شد.توضيح بيشتر اين كه، در سال 1383 معاملات اينترنتي از سوي شركت كارگزاري مفيد با همكاري شركت تدبير پرداز به بازار سرمايه كشور معرفي گرديد. در اين روش، سرمايه گذار از طريق اينترنت سفارش خريد و فروش را به كارگزاري اعلام مي نمايد. كارگزاري با دريافت سفارش و انجام كنترل هاي لازم، سفارش را به صورت دستي وارد سيستم معاملاتي بورس مي نمايد. در معاملات اينترنتي، سرمايه گذار قراردادي با شركت كارگزاري مفيد منعقد مي نمايد، كد كاربري و كلمه عبور دريافت كند. با اين ترتيب ديگر نيازي نيست كه براي هر خريد يا فروش به شركت كارگزاري مراجعه نمايد. در خصوص پرداخت و دريافت وجه نيز با به صحنه آمدن حساب هاي الكترونيك، اين كار هر چند با تاخير ولي به صورت غير حضوري انجام مي شود.با معاملات اينترنتي، ميزان زمان صرف شده براي ارسال اطلاعات به سيستم معاملات به حدود 2 تا 3 دقيقه رسيد. يعني حداكثر ظرف 3 دقيقه سفارش مشتري پس از انجام چند بررسي به دست معامله گري كه در تالار بورسي يا تالارهاي اختصاصي شركت كارگزاري مفيد قراردارد مي رسد. ولي مساله اي كه هنوز وجود دارد ورود اطلاعات دستي معامله گران است. در اين حالت با توجه به محدوديت در تعداد ايستگاه هاي معاملاتي، تعداد سفارش هايي كه هر كارگزار قادر است به سيستم معاملات وارد نمايد، محدود مي شود. اين اشكال در مواقعي كه تعداد سفارش ها بالا مي رود يكي از محدوديت هاي پيش روي بازار است. يكي ديگر از مشكلات اينست كه در معاملات اينترنتي، اطلاعاتي كه سرمايه گذار دريافت مي كند، نسبت به اطلاعاتي كه معامله گر شركت كارگزاري مي بيند، داراي تاخير است. به طور خلاصه بايد گفت كه با روي كار آمدن معاملات اينترنتي تغييرات گسترده اي در نوع خدمات رساني بازار سرمايه پيش آمد. با معرفي اين ابزار شركت هاي كارگزاري وب سايت هاي اطلاع رساني و كاربردي توليد كردند هم اينك بيشتر خدمات خود را از اين طريق به مشتريان شان عرضه مي نمايند. امروزه بيشتر شركت هاي كارگزاري داراي خدمات خريد و فروش اينترنتي هستند. ولي به علت وجود مراحل دستي در معاملات اينترنتي، سرعت دريافت اطلاعات بازار و ارسال سفارش سرعت لازم را ندارد. در معاملات آنلاين همانطور كه در بالا به آن اشاره شد، تمامي فعاليت هاي كارگزاري براي بررسي سفارش هاي سرمايه گذار و ارسال آن به بورس نيز مكانيزه شده است. در معاملات آنلاين، سرمايه گذار در كسري از ثانيه داده هاي بازار شامل قيمت و حجم اوراق بهادار را دريافت مي كند. با اين روش، از زمان كليك كردن دكمه ارسال سفارش توسط سرمايه گذار، سفارش او بعد از انجام كنترل هاي لازم در كارگزاري در كسري از ثانيه در سيستم معاملاتي بورس ثبت مي شود.در معاملات آنلاين، تمام عمليات از جمله ارسال سفارش هاي خريد و فروش، دريافت صورت حساب، ارسال سفارش با تلفن همراه، ارسال سفارش با تلفن، ارتباط با بانك و ارتباط كارگزار با بورس همه به صورت لحظه اي است. يعني نه تنها عمليات خريد و فروش اوراق بهادار بلكه عمليات بانكي به صورت لحظه اي انجام مي شود. مثلاً با ارسال سفارش مشتري از طريق رايانه يا موبايل به سيستم كارگزاري به صورت لحظه اي با بانك مشتري ارتباط برقرار ميشود و معادل وجه خريد، در حساب مشتري بلوكه مي شود و به محض خريد، وجه بلوكه شده به حساب كارگزار واريز مي شود. پس از اتمام مراحل فوقالذكر كه در كسري از ثانيه انجام مي شود، سفارش به سيستم معاملات بورس يا فرابورس وارد ميشود و نتيجه با همان سرعت به اطلاع مشتري ميرسد.مزاياي معاملات آنلاين بسيارند كه مي توان به برخي از آن ها اشاره كرد: اطمينان سرمايه گذار از اين امر كه سفارش او دقيقاً در زمان مورد نظر وارد سيستم معاملات مي شود، نقل و انتقال وجوه بدون نياز به مراجعه است و در كسري از ثانيه انجام مي شود، سرمايه گذار مطمئن است اطلاعاتي كه دريافت مي كند، لحظه اي است و هيچ تاخيري ندارد و افرادي زودتر از او به اين اطلاعات دسترسي ندارد و اين باعث بهبود فضاي رقابتي مي شود، سرمايه گذاران مي توانند اطلاعات صورت حساب خود را در لحظه مشاهده نمايند، از آنجاييكه مسئوليت ارسال سفارش با خود مشتريان است، اختلافات احتمالي ميان كارگزاري و مشتريان در خصوص زمان ورود سفارش حذف مي شود، به سبب اينكه مشتريان سفارش ها را وارد مي كنند، اولاً تعداد نقاط ورود سفارش به شدت نسبت به وضعيت فعلي افزايش مييابد، تصميم گيري خريدار و فروشنده متاثر از اطلاعات و تحليل خود آنهاست نه افراد معامله گر كارگزاري، از آن جايي كه تمام امور الكترونيك است، مي توان سفارش هاي برنامه ريزي شده (خودكار) تعريف كرد كه در آن صورت تعداد معاملات، به شدت افزايش خواهد يافت، همچنين به كارگيري ابزارهاي مديريت ريسك آسان تر خواهد شد، با توجه به اين مهم كه كنترل هاي لازم قبل از ارسال سفارش به سيستم معاملات انجام مي شود، ريسك انجام نشدن معامله در سيستم معاملات، بسيار كم مي شود.در پايان بذل توجه به اين نكات ضروري است كه در بهرهگيري از شيوه ي آنلاين معاملات، به سبب دسترسي بهتر مشتريان به سيستم معاملات، سرمايه گذاري تسهيل شده و به همين دليل فعالان جديد به بازار خواهند آمد و روز به روز توسعه بازار سرمايه كشور بهتر خواهد شد و نيز با كم رنگ شدن ورود اطلاعات دستي توسط معامله گران شركت هاي كارگزاري، هزينه پرسنلي كارگزاران، كم مي شود و كارگزاران مي توانند اين هزينه را صرف امور توسعه اي بازار كنند و خدمات بهتري به مشتريان عرضه كنند.