بعد از اجراي قانون هدفمند كردن يارانه ها قيمت خوراك واحدهاي پتروشيمي نيز دچار تغييراتي شد كه به گفته برخي از صاحبنظران موجبات اين امر را فراهم كرد تا ميزان سرمايه گذاري در اين صنعت كه يكي از بزرگترين و يا تنها مزيتش قيمت پايين خوراك است نسبت به صنايع مشابهي كه در كشورهاي حوزه خليج فارس بود كاهش يابد. اكنون بيش از هفت ماه است كـه از اجـراي اين قانون بزرگ در كشور ميگذرد ولي مشكلات صنعت پتروشيمي حل نشده و هرروز آنها با مشكلات تازه اي گريبان گير مي شوند. دولت قصد داشت از سهمي كه براي صنعت در اين قانون ديده است بخشي را به واحد هاي پتروشيمي بدهد اما اين كار صورت نگرفت و براساس آخرين اخبار معاون اول رئيس جمهور اعلام كرده است كه هيچ پولي به صنعت پتروشيمي داده نمي شود. به همين دليل به سراغ مديرعامل شركت ملي صنايع پتروشيمي رفتيم و در زمينه وضعيت خوراك واحد هاي پتروشيمي با وي گفت وگو كرديم كه در ادامه شاهد اين گفت وگو هستيد.
وضعيت قيمت خوراك پتروشيمي در كشورهاي حوزه خليج فارس چگونه است؟
در حقيقت اطلاعات دقيقي از اين موضوع وجود ندارد البته اطلاعات پراكنده است و گفته شده است كه در كشورهاي حوزه خليج فارس به عنوان مثال عربستان تخفيف 15 تا 30 درصد به قيمت خوراك داده مي شود. اما اين خبر به صورت رسمي اعلام نشده است و تنها بر اساس شنيده ها است. قبل از آغاز اجراي قانون هدفمند كردن يك تحقيقي به عمل آمد و گفته شد اگر قيمت خوراك گاز بين 60 تا 69 تومان باشد واحدهاي پتروشيمي با مشكل رو به رو مي شوند چه از نظر سرمايه گذاري و چه از نظر توليد و صادرات. اما اكنون قيمت خوراك بيش از اين مبالغ است و حتي قيمت گازهاي اتان و متان 5 برابر شده است در صورتي كه گفته شده بود اگر بخواهيد مزيت خود را حفظ كنيد حداقل بايد 10 درصد پائين تر از قيمت خوراك حوزه خليج فارس خوراك را به واحدهاي پتروشيمي بدهيد! اكنون و با اين شرايط براي واحدهاي پتروشيمي مشكل سرمايه گذاري به وجود آمده است مانند هند كه مي خواست 5 ميليون تن اوره آمونياك توليد كند اما با اين شرايط عقب كشيد.
حال سؤال من از شما اين است كه آيا قـرار نيسـت در قيمت خوراك واحد هاي پتروشيمي تجديد نظري صورت پذيرد؟ و از طرفي نيز واحد هاي پتروشيمي معتقد هستند قيمـت خـوراك بايد به حالت رقابتي قبل بازگردد. نظرشما در اين باره چيست؟
وقتي وارد بحث خوراك مي شويم بايد انواع خوراك ها را مد نظر قرار داد. اگر خوراك همه پتروشيمي ها يكي بود خيلي راحت مي شد سياست گذاري و مديريت كرد. منتها اكنون تفـاوت در خـوراك هـا وجـود دارد كـه هـم پتروشيمي ها و هم سرمايه گذاران پتروشيمي آن را قبـول دارنـد. در حـال حـاضـر يـك واحد پتروشيمي داريم كه يك نوع خوراك مصرف مي كند و سلسله وار پلي پروپيلن توليد مي كند و قيمت تمام شده پلي پرو پيلن آن نسبت به شـركـت ديگـري كـه يك نوع خوراك ديگر مصـرف مـي كند و همان محصول را توليد ميكند با هم بين 400 تا 500 تومان در هر كيلو تفاوت دارند. حال اگر در داخل كشور اين دو واحد كه يك محصول توليد مي كنند آن قدر تفاوت از نظر قيمتي دارند كه اگر بخواهند در بازار آن را عرضه كنند نمي توانند با هم رقابت كنند كه علت آن نيز نوع خوراك است پس ما يك مسئوليت سنگيني كه در وزارت نفت داريم اين است كه بايد تلاش كنيم سياستگذاري هاي ما به گونه اي باشد كه همه خوراك هايمان يك مشوق براي سرمايه گذاري داشته باشد. قبل از هدفمند سازي يارانه ها واحدهاي گازي كه خوراكشان گاز طبيعي بود داراي سود بسيار زيادي بودند اما بعد از هدفمند سازي قيمت آنها افزايش يافت و اكنون نيز با اين شرايطي كه موجود است اين قيمت ها يك قيمت هاي منطقي است و جاي نگراني براي واحدهايي كه اين خوراك ها را مصرف مي كنند نيست و يك حاشيه سود مناسبي دارد و حتي اكنون بيشتر تقاضاهاي ما براي سرمايه گذاري در واحدهاي پتروشيمي است كه خوراك آنها گاز است.
اما خوراك هاي مايع كه مايعات گازي و يا ميعانات گازي و يا نفتا و يا نفت سفيد را شامل مي شوند اين خوراك ها قيمتشان فوب منهاي 5 درصد است كه قيمت خوراكشان مقداري از قيمت خوراك هاي واحدهاي پتروشيمي دنيا گران تر است و چون قابل حمل و نقل به اقصا نقاط دنيا هستند خيلي راحت مي شود اينها را صـادر كـرد در نتيجـه قيمت آنها بالا است. پتروشيمي هايي كه نه تنها در ايران بلكه در هر كجاي دنيا بر مبناي اين گونه خوراك ها احداث شده اند مزيت رقابتي پاييني دارند و حاشيه سود يا ندارند و يا حاشيه سود بسيار پاييني دارند. مثلا بعضي از اين پتروشيمي ها كه زير مجموعه خـود مـا نيز هستند عملكردشان به صورت زيانده است و يا در نقطه سربه سر هستند. مجلس در لايحه هدفمند سازي يارانه ها به منظور تشويق پتروشيمي ها كه ادامه توليد دهند و سرمايه گذاران سرمايه گذاري كنند در نظر گرفت كه خوراك ها بايد ظرف مدت 10 سال 65 درصد سبد فوب خليج فارس باشد منتها آن قانوني كه مجلس داد چون زير مبحثي بود كه راجع به خوراك هاي گازي بحث مي كرد اختلاف افتاد بين برداشت اين مطلب. بنابراين در پايان گفته شد كه اين قانون مختص گاز است پس در مورد خوراك گازي بحثي وجود ندارد. بعداً براي آنكه اين قانون تأمين قيمت شود به ستاد هدفمند سازي يارانه ها رفت و در قالب يك فرمول در آمد كه آن فرمول خيلي شفاف وضعيـت قيمـت خـوراك را مشخص نكرده است. يك فردي كه مي خواهد امروز سرمايه گذاري كند بايد محاسبات فني و اقتصادي كند بنابراين مشخص نيست كه تا 15 يا 20 سال آينده چـه اتفـاقي رخ مي دهد و چيزي كه مورد اعتراض خارجي ها است براي سرمايه گذاري است و خود قيمت خوراك مشكلي ندارد بلكه مــيگــوينـد ايـن فـرمـول شفـاف نيسـت و مـا نـمـيتـوانـيـم مـحـاسـبـه كـنـيـم و اگـر بيابيم و سـرمـايـهگذاري كنيم چند سال ديگر قيمت خوراك مشخص نيست كه به چه ميزاني است و آيا در اينجا سودآوري داريم و يا نداريم. ما نيز اين موضوع را منعكس كرده و خواسته ايم كه اگر امكان دارد در اين فرمول يك تجديد نظري صورت پذيرد و هر گونه كه خودشان صلاح مي دانند آن را نهايي كنند.
در حال حاضر قيمت خوراك در مناطق ويژه پتروشيمي با پتروشيمي هايي كه در داخل كشور هستند يكسان است كه به نظر مي رسد اين موضوع عادلانه نيست آيا در اين مورد نيز نمي خواهيد فكري كنيد؟
اگــر بـخــواهـيــم واحــد بـه واحـد قيمـت خوراكها را تعيين كنيم كار بسيار مشكلي است ما فرض را بر اين بايد بگذاريم كه واحدهايي كه در داخـــل كــشـــور احــداث شــده انــد بــايــد مـحـصـولاتـشـان بـيـن خـودشـان و اسـتـانـهـاي همجوارشان مصرف شود و آنهايي كه در نقاط مرزي و در نزديكي آب هاي آزاد احداث شده اند بايد محصولاتشان را صادر كنند و يا تبديل به منابع تكميلي و پايين دستي شود و از همان جا صادر شود كه اين حالت بهترين حالت ممكن براي كشور است. بنابراين مي توان گفت هر دوي اين واحدها مزيت دارند و آن واحدي كه در داخل كشور است با آن واحدي كه در كنار آب احداث شده است در اين موارد تفاوت دارند كه اگر بخواهد صادر كنند هزينه حمل و نقل افزايش مي يابد و در نتيجه در صادرات نمي تواند رقابت كند اما در داخل كشور چه بسا كه مي توانند سود ده باشند زيرا محصولاتش را در داخـل مـي فروشند. در نتيجه ا گر همه اين فاكتورها را كنار هم مشاهده كنيم يك حالت متعادلي وجود دارد ولي اگر بگوييم در قوانين و مقررات بايد همه اين ريز بيني ها را مي توان وارد كرد مشكل است و در اجرا نيز مشكلاتي را فراهم خواهد كرد.
آيا ارزان بودن قيمت گاز در نهايت به انحصاري شدن محصولات پتروشيمي منجر نمي شود؟ مثلا توليد پليمر در مقابل اتيلن كاهش پيدا كرده است آيا اين موضوع آينده صـنـعـت پتـروشيمـي را بـا مشكـل مـواجـه نميكند؟
گفته شما كاملا درست است ولي بايد گفت در همه جاي دنيا جهت گيري به سمتي مي رود كه تقاضا براي سرمايه گذاري در واحدهايي كه خوراكشان گاز است و يا ارزان تر است بيشتر مي شـود و در نـتـيـجـه يـك طيف از محصولات پتروشيمي در دنيا رو به كاهش ميرود در حالي كه تقاضا رو به رشد است و در نتيجه يك زماني مي رسد كه عرضه كم و تقاضا زياد است بنابر اين قيمت محصولات پليمري افزايش مي يابد. حال اگر بين عرضه و تقاضا فاصله زياد باشد احداث واحدهاي پتروشيمي با قيمت گرانتر توجيه دارد اما امروز جذابيت آن پائين است مگر اينكه كشورها و دولت ها سياست گذاري كنند كه در بحث خوراك هاي مايع تمهيداتي بيانديشند. البته امسـال در قـانـون بـودجـه ايـن مـوضـوع براي واحدهاي خوراك مايع پيش بيني شده ولي هنوز عملي نشده است. امسال در قانون بودجه گفته شـده اسـت كـه واحـدهايي كه خوراك مايع مصرف مي كنند بين 85 تا 95 درصد فوب قيمت آنها تنظيم شود در نتيجه اگر اين اتفاق رخ دهد مصرف خوراك هاي مايع همچنان بالا ميرود و توليد اين گونه محصولات از جمله پلي پروپيلن افزايش مييابد.