حميدرضا شكوهي
دانش نفت: هر وقت يك تونل، يك پل يا يك بزرگراه افتتاح مي شود، اولين موضوعي كه براي نشان دادن فايده اين پروژه به گوشتان مي خورد چيست؟ پاسخ ساده است. صرفه جويي در وقت.
 مثلاً مي گويند فلان پل ارتباطي در فلان مسير افتتاح شده و اين باعث مي شود كه مردم در زمان كوتاهتري به مقصد برسند. يا فلان تونل افتتاح شده و به همين دليل، ديگر مجبور نيستيد كه در ترافيك معطل شويد و وقتتان تلف شود. گويا مثل قديمي <وقت طلاست> موجب شده مقياس همه براي نشان دادن اهميت يك موضوع، تأثير آن در صرفه جويي در وقت باشد. حال، بگذريم از اينكه بعضي از ما در طول روز، آنقدروقت هدر رفته داريم كه مجموع آن رقم بزرگي را مي سازد. نيازي به پژوهش و سنجش گسترده هم نيست. هركس مي تواند كلاه خود را قاضي كند كه در طول روز چقدر وقتش تلف مي شود اما وقتي نوبت افتتاح پروژه اي ارتباطي مي رسد كه در صرفه جويي در وقت مردم تأثير زيادي دارد وقت ارزشمند تر مي شود، شايد به اين دليل كه اگر ما بخواهيم وقتمان را تلف هم بكنيم دوست نداريم اين تلف كردن وقت، در ترافيك سنگين و قفل شده شهر باشد، هرچند كه وقت براي خيلي از ما آنقدر با ارزش است كه حتي 5 دقيقه صرفه جويي در وقت مي تواند نتايج مثبتي برايمان داشته باشد. يك نمونه ساده  افتتاح تونل توحيد است. يك تونل ارتباطي درون شهري كه بزرگراه چمران را به بزرگراه نواب متصل مي كند و شما بدون گرفتار شدن در ترافيك مي توانيد در مدتي كمتر از 2 دقيقه، مسيري را كه پيمودن آن حداقل نيم ساعت طول مي كشيد طي كنيد و از تقاطع مهم و پرتردد، عبور كنيد. اگر براي اولين بار از اين تونل شهري عبور كنيد، شايد باورتان نشود كه مي توان مسيري كه قبلاً   نيم ساعت  طي مي كرديد و البته در زمان اوج ترافيك اين زمان طولاني تر مي شد را در كمتر از 2 دقيقه بپيماييد و به همين دليل، اولين نكته اي كه به ذهنتان مي رسد نقش اين پروژه عظيم شهري در صرفه جويي در وقت است، شايد به اين دليل كه صرفه جويي در وقت براي همه ما ملموس تر است، اما اين بخشي از ماجراست كه در ظاهر و نما ديده مي شود. اگر از لايه رويي كمي به لايه هاي زيرين كه چندان در معرض ديد عموم نيست برويم به نتايج ديگري هم مي رسيم مثل نقش تونل توحيد در صرفه جويي <مصرف سوخت> موضوعي كه همواره در حاشيه موضوع صرفه جويي در وقت قرار گرفته است. بر اساس آمار موجود با افتتاح تونل توحيد روزانه 300 هزار خودرو از اين معبر عبور مي‌كنند و 400 هزار ساعت در وقت مردم صرفه جويي مي شود. اين 300 هزار خودرو، اكنون در مدت كمتر از دو دقيقه از تونل عبور مي كنند، در حاليكه پيش از اين به طور ميانگين بايد 30 دقيقه در ترافيك ميدان توحيد و ساير تقاطع هاي مسير گرفتار مي شدند. اگر فرض بگيريم كه هر خودرو در طول ترافيك اين مسير فقط 2 ليتر سوخت مصرف كند- كه البته براي برخي خودروها بيش از اين مقدار است- بدين معناست كه پيش از افتتاح تونل توحيد، 300 هزار خودرو در روز 600 هزار ليتر سوخت مصرف مي كنند تا از اين معبر عبور كنند، البته آمار عبور 300 هزار خودرو از تونل توحيد، آمار واقعي عبور خودروها از تقاطع هاي مسير پيش از افتتاح تونل نيست، چراكه تعداد زيادي از خودروها در طول روز، در مسير شرقي غربي و بالعكس از اين تقاطع ها عبور مي كنند كه اكنون با افتتاح تونل توحيد، اگرچه آنها از داخل تونل عبور نمي كنند، اما وقت كمتري از آنها در ترافيك منطقه تلف مي شود و صرفه جويي بيشتري در مصرف سوخت صورت مي گيرد. اما با اين وجود اگر ميزان صرفه جويي در مصرف سوخت را همان 600 هزار ليتر در روز و مربوط به خودروهايي بدانيم كه از داخل  تونل عبور مي كنند با احتساب قيمت هر ليتر بنزين 500 تومان كه البته مي دانيم قيمت واقعي بنزين بيش از اين ميزان است روزانه 300 ميليون تومان در مصرف سوخت صرفه جويي مي شود و اين ميزان صرفه جويي در يك ماه به رقمي معادل 10 ميليارد تومان نزديك مي شود.دقت كنيد: 10 ميليارد تومان صرفه جويي ماهانه در مصرف سوخت با احداث يك تونل شهري، البته نبايد چندان در پي اين موضوع باشيم كه اين مبلغ حاصل از صرفه جويي در مصرف سوخت چگونه هزينه مي شود كه فوايد و منافع آن عايد مردم شود، چرا كه مبالغ عظيم تري- همچون مبالغ حاصل از صرفه جويي در مصرف سوخت پس از اجراي طرح سهميه بندي بنزين- صرفه جويي شد اما نتايج چندان مثبتي نداشت و به عنوان نمونه هنوز تمامي پالايشگاههايي كه قرار بود براي افزايش توليد بنزين احداث شوند، نيمه كاره هستند. ضمن اين كه سازندگان تونل توحيد نقش چنداني در بهره گيري از اين مبلغ حاصل از صرفه جويي در مصرف سوخت ندارند. اما از كنار يك نكته نمي توان با بي تفاوتي عبور كرد نكته اي كه كمتر مورد توجه قرار گرفته و آن افتتاح تونل توحيد در سال اصلاح الگوي مصرف است. اگر مي خواهيم باور كنيم كه اصلاح الگوي مصرف كم مصرف كردن يا مصرف نكردن نيست، بايد تونل توحيد و امثال آن را بزنيم. همه خودروها از همان مسير عبور مي كنند اما با ترافيك كمتر و اين يعني صرفه جويي در مصرف سوخت در قالب اصلاح الگوي مصرف، اين يعني حاكميت- اعم از دولت و ساير نهادهاي كشوري- هم مي توانند نقش مهمي در اصلاح الگوي مصرف ايفا كنند، چرا كه حركت در مسير اصلاح الگوي مصرف يك روند موازي از سوي مردم و حاكمان است. اينگونه است كه اجراي يك پروژه شهري مي تواند در عرصه اي فراتر از شهر و در حوزه اي وسيع همچون بخش انرژي هم مورد توجه قرار گيرد و در هفته نامه اي تخصصي همچون <دانش نفت> هم بازتاب يابد.