مجيد سليمي بروجني   ‌
دانش نفت: پنجم خردادماه سال 1287 شمسي همزمان با كشف نفت در چاههاي اطراف مسجد سليمان، برگ تازه اي از حيات سياسي و اقتصادي ايران رقم خورد. طي يكصد سال گذشته نفت بارها و بارها نشان داد كه شاهرگ اقتصاد ايران را در دستان خود گرفته است و بدين سان بود كه با هرگونه بالا و پايين شدن قيمتهاي نفت، شوك هاي نسبتاً سنگيني نيز به پيكره اقتصادي نفت زده ايران وارد مي شد.
بدون هيچگونه ترديدي، حوزه انرژي كشور و مخصوصاً صنايع نفت و گاز از حياتي ترين بخش‌هاي مديريتي در ايران بوده است. هرچند اين بخش تاكنون مديران بسيار آشنايي داشته، اما چنان از كم و كاستي هاي بسياري رنج مي برد و بايد اعتراف كرد كه فشارهاي سياسي بين المللي براي تامين دانش فني و تجهيزات موردنياز روزمره صنعت نفت به نقطه حساسي رسيده است كه به سادگي نمي توان از كنار آن گذشت. وضعيت توسعه و پيشرفت پروژه هاي در حال اجراي صنعت نفت در جاي جاي كشور، حكايت از اين داستان غم انگيز دارد. ميادين مشترك نفت و گاز كشور، نه تنها در پارس جنوبي بلكه ديرزماني است در درياي خزر نيز از طرف شركاي نامهربان كه با دستاني باز و آسودگي خاطر سرمايه گذاري مي‌كنند و سرمايه گذاراني صاحب صلاحيت دعوت كنند، تخليه مي شوند و اين در حاليست كه محدوديتهاي جذب سرمايه و سرمايه گذار در ساليان اخير بيش از پيش از هر بخش ديگري در كشور، صنعت نفت ايران را متاثر ساخته است. پس از سپري شدن نگراني جهانيان براي تامين ذغال سنگ و نفت به عنوان اصلي ترين دغدغه دنياي انرژي در قرنهاي نوزدهم و بيستم، اين روزها و در دهه نخست قرن بيست و يكم، گفتمان غالب در اين حوزه جنس ديگري به خود گرفته و گاز اين سيال استراتژيك، اين روزها به محور چالش ها و رويارويي نظام هاي سياسي در سراسر جهان تبديل شده است. تعدد مذاكرات فرسايشي و انعقاد قراردادهاي گاز در سراسر جهان اهميت اين سيال ذي قيمت را آنچنان بالا برده است كه چالش هاي ديپلماتيك و نبردهاي سياسي پرشماري كه اين روزها براي تامين و دسترسي به گاز بيشتر، با شدتي بيش از گذشته و اهميتي در رده سيال استراتژيك و امنيتي جهان شكل گرفته است كه آخرين رويارويي از جنس گاز، در پروژه نابوكو رخ داد كه آمريكا توانست با تهديد و البته تطميع پنهان و پيداي كشورهاي بسيار، غيبت ايران را در مذاكره و امضاي قرارداد اوليه پروژه رهايي وابستگي قاره سبز از منابع  انرژي روسيه رقم بزند. افزون بر ممانعت و مخالفت آمريكا بر بازيگرداني ايران در عرصه جهاني گاز، اما روسيه نيز به عنوان بزرگترين دارنده ذخاير گاز دنيا، مهمترين رقيب ايران در درازمدت براي توليد وصادرات گاز در جهان است كه از مخالفان جدي حضور ايران براي شكستن انحصار صادرات گاز به اروپاست. روسيه قصد آنرا ندارد تا انحصار خود را براي تامين گاز مورد نياز اروپا از دست بدهد و بدون هيچ ترديدي، همكاري با رقيب سرسختي همچون روسيه در عرصه صادرات گاز، قابل تصور نيست. در حاليكه توليد سالانه گاز ايران در تمام دومين دارنده ذخاير گاز دنيا، عدد 150 ميليارد متر مكعب را نشان مي دهد، اين رقم براي روسيه و آمريكا به ترتيب 600 و 500 ميليارد متر مكعب است! به عبارت ديگر در حاليكه حجم ذخاير گاز ايران خود شش برابر آمريكاست، اما آمريكا توليدي در حدود 4 برابر ايران دارد. اين در حاليست كه فارغ از ناكاميهاي ايران در مراودات بين المللي گاز، چالش برانگيزترين موضوع فرا روي وزير نفت جديد و يا به تعبير برخي ديگر، درقرن نخست گاز دستان خالي ايران در مذاكرات بين المللي و مجمع كشورهاي صادركننده گاز دنيا  و تراز منفي گاز كشور است. روياي صادرات گاز ايران و اثربخشي بيشتر در معادلات انرژي جهان در حالي اين روزها قرار است بخشي از ديپلماسي فعال ايران را تشكيل دهد كه به باور رئيس جمهور تركمنستان اين بازي تجارت است و تركمنستان هرگز خواهان لغو قرارداد صادرات گاز به ايران نيست، بلكه ما در صدد افزايش قيمت توليدات خود هستيم و بهترين زمان براي اين كار، فصل سرد سال است تا كشور خريدار تحت فشار اجتماعي مجبور به قبول قيمت شود. اگر در گذشته اي دور، بسياري از تصميم سازان اقتصادي كشور دچار نفرين نفت شده اند، آيا مديران جديد از گزند <نفرين گاز> در امان خواهند ماند!؟